Wszechświat - Archiwum

Eter według Jamesa i Maxwella

Według James’a Clerk’a Maxwella, którego cudownej prawie przenikliwości umysłu dzisiejsza wiedza zawdzięcza najpiękniejszy nabytek umysłowy XIX stulecia – elektromagnetyczną teorię światła – eter związany z materią, lub też swobodny w przestrzeni, może z punktu widzenia elektromagnetycznego podlegać dwojakim, rozmaitym zmianom. Pierwsza z tych zmian ma miejsce w polu elektrycznym Faradaya wzdłuż linii sił, łączących oddzielne […]

Eter i elektryczność

Jeszcze niezbyt dawno wszystko to, co wiedzieliśmy w nauce o zjawiskach elektrycznych stanowiło ogromny zbiór faktów, których synteza w jeden ogólny systemat zdawała się być jeżeli nie zupełnie niepodobną do wykonania, to przynajmniej utrudnioną. Zasadnicze zagadnienie, czym jest elektryczność pozostawało bez odpowiedzi, a pojedyncze tak zwane „prawa” zjawisk elektrycznych – bez wewnętrznego związku, w formie […]

Abberacja

Jednakże „zawłóczenie” eteru jest w sprzeczności z jednyem z najlepiej zbadanych zjawisk astro – fizycznych, a mianowicie z tak zwaną aberracją światła, wymagającą dla jej objaśnienia przypuszczenia, iż eter się razem z ziemią nie porusza, tj. że ziemia przesuwając się w przestrzeni, jak gdyby „przenikała” eter, tj. zachowywała się wobec eteru jak druciana klatka wobec […]

Czym jest eter?

Rozumowanie przeprowadzone we wcześniejszym wpisie doprowadza nas do ciekawego paradoksu: z jednej strony eter musi być ciałem twardym, a przynajmniej takim, które ma sprężyste własności ciała twardego; z drugiej wiemy, iż tenże „twardy” eter, przepełniając przestrzenie między-gwiazdowe, nie stawia żadnego, albo prawie żadnego oporu przechodzeniu ciał niebieskich, pomimo ich chyżości, wynoszącej np. dla ziemi do […]

Eter i światło

Gdy w pogodną noc obserwujemy ciała, rozsiane po sklepieniu nieba, jedynym prawie czynnikiem, świadczącym zmysłowo o ich egzystencji, są promienie światła i ciepła, jakie wskroś przestrzeni od nich do nas dochodzą. Dla ścisłości należałoby tu dołączyć jeszcze oddziaływanie przyciągania Newtonowskiego, które jest zupełnie niezależne od świetlnego promieniowania ciał; natura jednak oddziaływania tej siły jest dotychczas […]

O eterze cz. 2

Ale wyrzekając się poznania nawet w granicach, które trzeźwy, matematyczny umysł Laplace’a zakreślił owej istocie idealnej, czyż mamy się zupełnie wyrzec dążenia do pewnej syntezy zjawisk natury, do rozwikłania nieskończonych i nieskończenie rozmaitych splotów zależności, które się dla nas uwidoczniają w wszechświecie? Czy w szeregu pojedynczych hipotez, jakie stawiać musi badacz, by zdać sobie sprawę […]

O eterze cz. 1

Zbadanie mechanizmu zjawisk natury przedstawia trudności nadzwyczajne. Pomijając nawet zupełnie te kwestie, na które niema odpowiedzi w poznaniu ludzkim, bo jej być nie może – „rzecz samą w sobie” Kanta, „niepoznawalne« Spencera – nawet to, co jakościowo dla nas jest dostępnym, staje się niedościgłym ze względów czysto formalnych, z niewydoskonalenia dostatecznego władz umysłowych w zakresie […]

Koniec świata u Prusa cz. 8

Skończyliśmy. Może te obliczenia znużyły niejednego czytelnika; ale są one dowodem, że pisarz, który umie odczuć i oddać wszystkie tajniki duszy ludzkiej, nawet w swych marzeniach stoi na trwałym gruncie wiedzy. Czy wnioski, jakie Prus z swych naukowych przesłanek robi, szczególniej w dziedzinie metafizyki, mają rację bytu, czy panteizm Dębickiego lub marzenia Geista są słuszne […]

Koniec świata u Prusa cz. 7

Dalej lunacje uranolitu zmieniają się nadzwyczaj prędko, a gdy ostatni wielki sierp ginie, i aerolit na niebie przestaje być widoczny, nowe ciało oddala się już od ziemi. Jest to jasne, gdyż w tej chwili zwraca ono już ku ziemi swą przez słonce nie oświetloną stronę, póki zaś nie przecięło drogi ziemskiej, było w pełni, albowiem […]

Koniec świata u Prusa cz. 6

Ziemia i uranolit biegną 15,000 mil na godzinę, a drogi ich biegu są wzajemnie prostopadłe. Jeżeli zatem na dwóch bokach prostego kąta, w jakiejkolwiek skali będziemy odkładać ich drogi, np. na poziomej drogę ziemi, a na pionowej uranolitu i zauważymy, iż o 12-tej uranolit będzie w przecięciu, a ziemia o22 tysięcy mil, to o 10-tej, […]